Nərd zər adları və mənaları
Nərddə zərin rəqəmlərini fars sözləri ilə deyirlər: yek — 1, du — 2, sə — 3, çahar — 4, pənc — 5, şeş — 6. Atışın adı iki rəqəmin adından düzəlir, böyük rəqəm əvvəl gəlir: 4-2 «çahar du», 5-1 «pənc yek». Eyni rəqəmlər düşəndə «qoşa» deyirlər: 6-6 «şeş qoşa». 6-5-in öz adı var: şeş-beş.
Aşağıda 21 atışın hamısı bir cədvəldədir, hər birinin 36 atışda neçə dəfə düşdüyü ilə. Sonra qoşaların adları, şeş-beşin mənası və uzun nərdin ilk gedişində hər qoşanın nə verdiyi.
Zərin rəqəmləri necə adlanır
Bunlar fars dilində 1-dən 6-ya qədər saylardır. Nərd oynayanlar onları azərbaycan sözləri ilə qarışıq işlədir: şeş-beşdə «beş» artıq azərbaycancadır.
| Rəqəm | Nərddə adı | Başqa yazılışlar |
|---|---|---|
| 1 | yek | — |
| 2 | du | dü |
| 3 | sə | se |
| 4 | çahar | cahar |
| 5 | pənc | — |
| 6 | şeş | — |
Yazılış yerdən yerə dəyişir: bir masada «çahar», o birində «cahar» deyirlər. İkisi də doğrudur.
Nərd zər adları: 21 atışın cədvəli
İki zərin 36 atışı var. Qoşa yalnız bir yolla düşür (5-5), qarışıq atış iki yolla (5-3 və 3-5). Ona görə hər qarışıq atış hər qoşadan iki dəfə çox düşür.
| Atış | Adı | 36 atışda | Şansı |
|---|---|---|---|
| 1-1 | yek qoşa | 1 | 2,8% |
| 2-1 | du yek | 2 | 5,6% |
| 2-2 | du qoşa | 1 | 2,8% |
| 3-1 | sə yek | 2 | 5,6% |
| 3-2 | sə du | 2 | 5,6% |
| 3-3 | sə qoşa | 1 | 2,8% |
| 4-1 | çahar yek | 2 | 5,6% |
| 4-2 | çahar du | 2 | 5,6% |
| 4-3 | çahar sə | 2 | 5,6% |
| 4-4 | çahar qoşa | 1 | 2,8% |
| 5-1 | pənc yek | 2 | 5,6% |
| 5-2 | pənc du | 2 | 5,6% |
| 5-3 | pənc sə | 2 | 5,6% |
| 5-4 | pənc çahar | 2 | 5,6% |
| 5-5 | pənc qoşa | 1 | 2,8% |
| 6-1 | şeş yek | 2 | 5,6% |
| 6-2 | şeş du | 2 | 5,6% |
| 6-3 | şeş sə | 2 | 5,6% |
| 6-4 | şeş çahar | 2 | 5,6% |
| 6-5 | şeş-beş | 2 | 5,6% |
| 6-6 | şeş qoşa | 1 | 2,8% |
Konkret bir rəqəmin, məsələn şeşin, ən azı bir zərdə düşməsi 36 atışın 11-də olur: 30,6%. Qoşanı dörd gediş saysaq, bir atış orta hesabla 8,17 xana verir.
Qoşa zərlərin adları
İki zərdə eyni rəqəm düşəndə buna qoşa deyirlər. Adı rəqəmin adına «qoşa» sözünü əlavə etməklə düzəlir: yek qoşa, du qoşa, sə qoşa, çahar qoşa, pənc qoşa, şeş qoşa. «Cüt» də deyirlər: cüt şeş, cüt sə.
Qoşa 36 atışın 6-sında düşür, yəni orta hesabla altı atışdan birində. Qoşa dörd dəfə oynanır: pənc qoşa düşəndə beş xanalıq dörd gedişiniz var. Ona görə qoşalar atışların altıda biri olsa da, gedilən bütün xanaların 28,6%-ni verir.
Masa arxasında zərlərə ləqəb də qoyurlar. Şərif Ağayarın «Mameyin başı haqqı...» hekayəsində pənc yekə «Pencək», çahar qoşaya «Boz qurd» və ya «Canavar» deyilir. Belə adlar məhəllədən məhəlləyə dəyişir, ümumi qayda yoxdur.
Şeş-beş nə deməkdir
Şeş-beş 6-5 atışıdır: «şeş» farsca 6, «beş» azərbaycanca 5 deməkdir. Bu, qarışıq atışların ən böyüyüdür: 11 xana verir. «Şeş-beş oyunu» deyəndə də çox vaxt nərdin özünü nəzərdə tuturlar.
Uzun nərdin ilk gedişində şeş-beşin bir oynanışı var: 24/18/13. Başdan yalnız bir daş götürmək olar, ona görə hər iki zəri o daş gedir.
Uzun nərddə ilk gedişdə qoşalar nə verir
Uzun nərddə oyunu başlayan oyunçu zərləri yenidən atır, ona görə ilk gediş qoşa da ola bilər. Adətən başdan bir daş götürülür, amma ilk gedişdə şeş qoşa, çahar qoşa və sə qoşa ilə iki daş götürmək olar. Rəqəmləri bizim qaydalar mühərriki hesablayıb:
| Qoşa | Adı | Başdan daş | Gedilən xana |
|---|---|---|---|
| 1-1 | yek qoşa | 1 | 4 |
| 2-2 | du qoşa | 1 | 8 |
| 3-3 | sə qoşa | 2 | 12 |
| 4-4 | çahar qoşa | 2 | 16 |
| 5-5 | pənc qoşa | 1 | 20 |
| 6-6 | şeş qoşa | 2 | 12 |
İlk gedişdə ən çox xananı şeş qoşa yox, pənc qoşa verir. Şeş qoşada iki daş 24/18 gedir, qalan iki şeş isə yanır: 12-ci xanada qaraların başı durur. Pənc qoşada bir daş dörd beşin hamısını gedir.
Hər qoşanın icazə verilən gedişləri və başdan götürmə qaydası uzun nərd qaydaları səhifəsindədir.
Qısa nərddə ilk gedişdə hansı zərlər xana tutur
Qısa nərddə (döymədə) ilk gediş qoşa olmur: hər oyunçu bir zər atır, böyük atan başlayır və hər iki zəri oynayır. 15 qarışıq atışdan beşi ilk gedişdə yeni xana tutur, yəni iki daşı boş xanaya gətirir:
| Atış | Adı | Gediş | Tutulan xana |
|---|---|---|---|
| 3-1 | sə yek | 8/5 6/5 | 5-ci |
| 4-2 | çahar du | 8/4 6/4 | 4-cü |
| 5-3 | pənc sə | 8/3 6/3 | 3-cü |
| 6-1 | şeş yek | 13/7 8/7 | 7-ci |
| 6-4 | şeş çahar | 8/2 6/2 | 2-ci |
Daş vurmaq, bar və qısa nərdin başqa qaydaları qısa nərd qaydaları səhifəsindədir.
Nərd daşlarının adı varmı
Yox. Daş taxtada gedən fiqurdur, hər oyunçunun 15 daşı var və onların ayrıca adı yoxdur. Yek, du, şeş kimi adlar zərin rəqəmlərinə aiddir. Daşlar, taxta və zərlər haqqında nərd neçə daş olur səhifəsində oxuyun, oyunun özü isə nərd necə oynanılır səhifəsində addım-addım göstərilib.
Zərləri özünüz atmaq istəsəniz, saytda kompüterlə və ya dostla oynaya bilərsiniz. Hər iki oyunun bütün qaydaları qaydalar səhifəsindədir. Atışların şansını oyunda necə işlətmək, real oyunların səhvləri ilə, uzun nərd strategiyası məqaləsindədir.