Uzun nərd qaydaları şəkillərlə
Uzun nərddə hər oyunçunun 15 daşı var və hamısı başda durur. Hər iki oyunçunun daşları lövhə boyunca eyni istiqamətdə, saat əqrəbinin əksinə gedir və heç vaxt bir-birini vurmur. Bütün daşları öz evinə gətirib lövhədən rəqibdən əvvəl çıxarmaq lazımdır. Aşağıda hər qayda mövqe sxemi ilə verilib.
Sxemlərdə xanalar ağların tərəfindən nömrələnib. Ağların başı 24-cü xanadır, evi 1-ci xanadan 6-cı xanaya qədər. Qaraların başı 12-ci xanadır, evi 13-cü xanadan 18-ci xanaya qədər.
Klublarda və həyətlərdə uzun nərdin qaydaları bəzən bir az fərqlənir. Bu səhifədə Nərd Birlikdə saytında oynanılan qaydalar yazılıb. Nərdi ilk dəfə öyrənirsinizsə, əvvəlcə nərd necə oynanılır səhifəsinə baxın: orada 7 addım və ilk oyun gediş-gediş var.
Uzun nərddə daşları necə düzmək
15 ağ daşın hamısı 24-cü xanaya, 15 qara daşın hamısı 12-ci xanaya, diaqonal üzrə qoyulur. Bu xanaya baş deyilir. Ağlar 24-cü xanadan 1-ci xanaya doğru gedir. Qaralar 12-ci xanadan 1-ci xanaya gedir, 24-cü xanaya keçir və yolunu 13-cü xanada bitirir. Hər daşın evə qədər yolu az qala tam dairədir: oyunun əvvəlində hər iki oyunçunun xana sayı 360-dır. Dəstdə neçə daş, xana və zər olduğu nərd neçə daş olur səhifəsindədir.
Birinci kim gedir
Hər oyunçu bir zər atır. Kim böyük rəqəm atıbsa, o birinci gedir: hər iki zəri yenidən atır və ilk gedişini edir. Rəqəmlər bərabərdirsə, yenidən atırlar. Bu atışda bərabərlik 36 haldan 6-sında düşür, yəni orta hesabla altı oyundan birində. İlk gedişin 21 variantı var.
Daşlar necə gedir
Hər zər ayrıca gedişdir. 5-3 düşəndə bir daşla 5, digəri ilə 3 xana getmək və ya aradakı xanada dayana bilirsə, bir daşla 8 xana getmək olar. Gedişdən imtina etmək olmaz: hər iki zəri oynamaq mümkündürsə, ikisi də oynanılır. Yalnız biri keçirsə, böyüyü oynanılır.
Uzun nərddə daş vurmaq yoxdur. Tək daş da xananı tutur və rəqib ora gedə bilməz. Öz xananıza istədiyiniz qədər daş qoymaq olar.
Qoşa düşəndə nə etməli
Qoşa dörd dəfə oynanılır: 4-4 düşəndə dörd xanalıq dörd gedişiniz var. Qoşa 36 atışdan 6-sında düşür, təxminən altı atışdan birində. Dörd gedişin hamısını oynamaq mümkün deyilsə, nə qədər mümkündürsə, o qədər oynanılır.
Başdan neçə daş götürmək olar
Bir gedişdə başdan yalnız bir daş götürmək olar. Bu qayda qoşalarda da işləyir: oyunun ortasında 6-6 düşəndə başdan bir daş çıxır, qalan şeşləri (altılıqları) digər daşlar oynayır.
İstisna hər oyunçunun ilk gedişidir. 6-6, 4-4 və ya 3-3 düşəndə bütün gedişi bir daşla oynamaq olmur: rəqibin başı mane olur. Ona görə başdan iki daş götürmək olar. Belə atışlar 36 haldan 3-ündə düşür, on iki ilk gedişdən birində.
Ağların ilk gedişində hər qoşa ilə nə alınır. Gedişlər bizim qaydalar mühərrikimizlə hesablanıb: bunlar icazə verilən bütün variantlardır, məsləhət deyil.
| Qoşa | Başdan daş | İcazə verilən gedişlər |
|---|---|---|
| 1-1 | 1 | 24/23/22/21/20 |
| 2-2 | 1 | 24/22/20/18/16 |
| 3-3 | 2 | 24/18 24/18 və ya 24/15 24/21 |
| 4-4 | 2 | 24/16 24/16 |
| 5-5 | 1 | 24/19/14/9/4 |
| 6-6 | 2 | 24/18 24/18, iki şeş yanır |
5-5 düşəndə ikinci daşı götürmək olmaz: bir daş dörd pəncin hamısını gedir və istisnaya ehtiyac qalmır.
Şeş qoşa, pənc qoşa, şeş-beş kimi adların hamısı nərd zər adları səhifəsində cədvəldədir.
Ardıcıl 6 xana tutmaq olarmı
Bu blokun qabağında rəqibin bir daşı da yoxdursa, ardıcıl altı xana tutmaq olmaz. Belə blok rəqibin bütün daşlarını onun arxasında bağlayardı. Ardıcıl beş xana tutmaq həmişə olar.
Rəqibin heç olmasa bir daşı blokun qabağına keçən kimi ardıcıl altı xana tutmaq olar.
Ardıcıllıq rəqibin yolu üzrə sayılır. Ona görə lövhənin küncündən keçən blok da sayılır: qaralar üçün 3, 2, 1, 24, 23, 22-ci xanalar bir-birinin ardınca gəlir və heç bir qara daş irəli keçməyibsə, ağlar onların hamısını tuta bilməz.
Gediş olmayanda
Heç bir daşı düşən rəqəmlərə aparmaq mümkün deyilsə, gediş yanır və rəqib atır. Yalnız bir zər keçirsə, o oynanılır, ikincisi yanır.
Daşları necə çıxarmaq
Daşları lövhədən yalnız 15-in hamısı evə çatanda çıxarmaq olar. Heç olmasa bir daş hələ yoldadırsa, çıxarmaq olmaz.
- Zər eyni nömrəli xanadan daş çıxarır: çahar — 4-cü xanadan.
- Həmin xanada daş yoxdursa və böyük xanalarda da yoxdursa, zər ən uzaqdakı daşı çıxarır.
- Həmin xanada daş yoxdursa, böyük xanalarda isə varsa, zərlə ev daxilində gediş edilir.
- Çıxarmaq əvəzinə ev daxilində adi gediş etmək olar.
Kim qalib gəldi və neçə xal
15 daşın hamısını birinci çıxaran qalib gəlir.
| Oyunun nəticəsi | Nə vaxt | Xal |
|---|---|---|
| Adi qələbə | Rəqib heç olmasa bir daş çıxarıb | 1 |
| Mars | Rəqib bir daş da çıxarmayıb | 2 |
Uzun nərddə koks və ikiqat kubu yoxdur: onlar yalnız qısa nərddə olur.
Marsın nə vaxt sayıldığı və ondan necə qaçmaq olar — nərddə mars və koks səhifəsində.
Heç-heçə olurmu
Bizdə heç-heçə yoxdur. Kimsə son daşını çıxaran kimi oyun bitir, rəqibə bir uğurlu atış qalsa belə. Bəzi klublarda «son atış» qaydası ilə oynayırlar: başlayan oyunçu birinci qurtarıbsa, ikinci oyunçu daha bir dəfə atır və hamısını çıxararsa, oyun heç-heçə bitir. Bu saytda belə qayda yoxdur.
Uzun nərd qısa nərddən nə ilə fərqlənir
Qısa nərddə daşlar lövhəyə düzülür, oyunçular bir-birinə qarşı gedir, tək daşı vurmaq olar, oyun isə 3 xallıq koksla bitə bilər. Uzun nərddə daş vurmaq yoxdur, əvəzində baş və ardıcıl altı xana qadağası var. Ətraflı — qısa nərd qaydaları məqaləsində, hər iki oyun haqqında qısaca — qaydalar səhifəsində.
Tamamilə yeni başlayırsınızsa, nərd oyunu necə oynanılır məqaləsindən başlayın: orada ilk oyun gediş-gediş göstərilib. Qaydaları oyunda yadda saxlamaq ən asandır: sayt qadağan olunmuş gedişə icazə vermir. Qaydaları bilirsiniz, amma uduzursunuz? Real oyunlardakı səhvlər uzun nərd strategiyası məqaləsində göstərilib. Aşağıdakı düymə ilə kompüterlə oyuna başlayın və ya dostla, canlı rəqiblərlə uzun nərd onlayn oynamaq barədə oxuyun.