Նարդի զառերի անուններ և դրանց իմաստը

Նարդիում զառի թվերը կոչում են պարսկական բառերով․ յեկ՝ 1, դու՝ 2, սե՝ 3, չահար՝ 4, փենջ՝ 5, շեշ՝ 6։ Երկու տարբեր թիվ ասում են «ու»-ով, մեծը՝ առջևից․ 5-4-ը «փենջ ու չահար» է, 6-1-ը՝ «շեշ ու յեկ»։ Նույն թվերը զույգ են․ 6-6-ը «զույգ շեշ» է։ 6-5-ն ունի իր անունը՝ շեշ-բեշ։

Ստորև բոլոր 21 նետումները մեկ աղյուսակում են՝ յուրաքանչյուրի հավանականությամբ 36 նետումից։ Հետո զույգերի անունները, շեշ-բեշի իմաստը և թե ինչ է տալիս ամեն զույգը երկար նարդու առաջին քայլում։ Անունները վերցված են հայերեն աղբյուրներից, որոնք նշված են տեքստում․ ոչ մի անուն հորինված չէ։

Ինչպես են կոչվում զառի թվերը նարդիում

Սրանք պարսկերեն թվերն են մեկից վեց։ Ստեփան Մալխասյանցի «Հայերէն բացատրական բառարանը» (1944, էջ 1591) գրում է, որ նարդու մեջ սովորություն է եղել գործածել պարսկական թվեր, և բերում է «եք-եք», «դու-սէ», «փէնջ ու չահար» օրինակները։ Հայերեն Վիքիպեդիայի «Նարդի» հոդվածը տալիս է բոլոր վեցը․ յեկ, դու, սե, ջհաըր, փեանջ, շեշ։

Թիվ	Անունը նարդիում	Այլ գրելաձևեր աղբյուրներում
1	յեկ	եք (Մալխասյանց)
2	դու	—
3	սե	սէ (Մալխասյանց)
4	չահար	ջհաըր (Վիքիպեդիա)
5	փենջ	փէնջ (Մալխասյանց), փեանջ (Վիքիպեդիա)
6	շեշ	—

Գրելաձևը տեղից տեղ տարբեր է․ մի սեղանի մոտ «չահար» են ասում, մյուսի մոտ՝ «ջհար»։ Երկուսն էլ նույն թիվն են։ Բառարանի «եք-եք»-ը և «դու-սէ»-ն զույգերի անուններ են, դրանց մասին՝ ստորև։

Նարդի զառերի անուններ․ 21 նետման աղյուսակ

Երկու զառը տալիս են 36 նետում։ Զույգն ընկնում է միայն մեկ ձևով (5-5), երկու տարբեր թիվ՝ երկու ձևով (5-3 և 3-5)։ Ուստի ամեն խառը նետում զույգից երկու անգամ հաճախ է ընկնում։ Թվերը հաշվել է կայքի կանոնների շարժիչի վրա աշխատող ծրագիրը։

Աղյուսակի անունները կազմված են աղբյուրների օրինաչափությամբ․ մեծ թիվը, «ու», փոքր թիվը։ Աղբյուրներում հենց այս տեսքով հանդիպում են «փենջ ու չահար»-ը (Մալխասյանց), «շեշ ու յեկ»-ը (PAN.am, 2017) և «զույգ շեշ»-ը (Րաֆֆի)․ մնացածն այդ նույն կանոնով են։

Նետում	Անունը	36 նետումից	Հավանականություն
1-1	զույգ յեկ (եք-եք)	1	2,8%
2-1	դու ու յեկ	2	5,6%
2-2	զույգ դու	1	2,8%
3-1	սե ու յեկ	2	5,6%
3-2	սե ու դու	2	5,6%
3-3	զույգ սե (դու-սե)	1	2,8%
4-1	չահար ու յեկ	2	5,6%
4-2	չահար ու դու	2	5,6%
4-3	չահար ու սե	2	5,6%
4-4	զույգ չահար	1	2,8%
5-1	փենջ ու յեկ	2	5,6%
5-2	փենջ ու դու	2	5,6%
5-3	փենջ ու սե	2	5,6%
5-4	փենջ ու չահար	2	5,6%
5-5	զույգ փենջ	1	2,8%
6-1	շեշ ու յեկ	2	5,6%
6-2	շեշ ու դու	2	5,6%
6-3	շեշ ու սե	2	5,6%
6-4	շեշ ու չահար	2	5,6%
6-5	շեշ-բեշ	2	5,6%
6-6	զույգ շեշ	1	2,8%

Կոնկրետ թիվը, օրինակ՝ շեշը, գոնե մեկ զառի վրա ընկնում է 36 նետումից 11-ում՝ 30,6%։ Եթե զույգը հաշվենք չորս քայլ, մեկ նետումը միջինում տալիս է 8,17 կետ։

Ինչպես են կոչվում զույգերը նարդիում

Երբ երկու զառին նույն թիվն է, դա զույգ է։ Անունը թվի անվան առջև «զույգ» բառն է․ զույգ յեկ, զույգ դու, զույգ սե, զույգ չահար, զույգ փենջ, զույգ շեշ։ Րաֆֆու մոտ (Երկերի ժողովածու, հատոր 8, էջ 182) խաղացողն ասում է․ «Եթե մի զույգ շեշ ունենամ, ես տարած եմ»։ Մալխասյանցի բառարանը զույգերը բացատրում է հայերեն թվերով՝ «զույգ մեկ», «զույգ երեք», ուստի այդպես էլ են ասում։

Երկու զույգ ունեն նաև իրենց անունը, որ բառարանը բերում է․ 1-1-ը «եք-եք» է, 3-3-ը՝ «դու-սե» (երկու անգամ երեք)։ Մյուս զույգերի այլ անուններ հայերեն աղբյուրներում չգտանք, ուստի այստեղ դրանք չկան․ սեղանների մոտ մականուններ կան, բայց դրանք տեղից տեղ տարբեր են։

Զույգն ընկնում է 36 նետումից 6-ում, այսինքն՝ միջինում վեց նետումից մեկում։ Զույգը խաղացվում է չորս անգամ․ զույգ փենջի դեպքում ունեք չորս քայլ՝ հինգական կետով։ Ուստի զույգերը նետումների վեցերորդ մասն են, բայց տալիս են անցած կետերի 28,6%-ը։

Ինչ է նշանակում շեշ-բեշ

Շեշ-բեշը 6-5 նետումն է․ «շեշ»-ը վեց է, «բեշ»-ը թուրքերեն և ադրբեջաներեն հինգ է։ Օրինաչափությամբ այն «շեշ ու փենջ» կլիներ, բայց ասում են շեշ-բեշ, և այդպես է այն փնտրվում։ Սա խառը նետումներից ամենամեծն է՝ 11 կետ։ Հայերեն Վիքիպեդիայի «Նարդի» հոդվածն ասում է, որ շեշ-բեշ են կոչում նաև խաղն ինքը։

Երկար նարդու առաջին քայլում շեշ-բեշն ունի մեկ խաղարկում՝ 24/18/13։ Գլխից կարելի է վերցնել միայն մեկ քար, ուստի երկու զառն էլ գնում է այդ քարը։

Ինչ են տալիս զույգերը երկար նարդու առաջին քայլում

Երկար նարդիում խաղը սկսողը զառերը նորից է նետում, ուստի առաջին քայլը կարող է զույգ լինել։ Սովորաբար գլխից մեկ քար են վերցնում, բայց առաջին քայլում զույգ շեշի, զույգ չահարի և զույգ սեի դեպքում կարելի է վերցնել երկու քար։ Թվերը հաշվել է կայքի կանոնների շարժիչը։

Զույգ	Անունը	Քար գլխից	Անցած կետ
1-1	զույգ յեկ	1	4
2-2	զույգ դու	1	8
3-3	զույգ սե	2	12
4-4	զույգ չահար	2	16
5-5	զույգ փենջ	1	20
6-6	զույգ շեշ	2	12

Առաջին քայլում ամենաշատ կետը տալիս է ոչ թե զույգ շեշը, այլ զույգ փենջը։ Զույգ շեշի դեպքում երկու քար գնում են 24/18, իսկ մնացած երկու վեցն այրվում են․ 12-րդ կետում սևերի գլուխն է։ Զույգ փենջի դեպքում մեկ քարն անցնում է չորս հինգն էլ։

Ամեն զույգի թույլատրված քայլերը և գլխից վերցնելու կանոնը՝ երկար նարդու կանոններ էջում։

Որ զառերն են կարճ նարդու առաջին քայլում կետ գրավում

Կարճ նարդիում առաջին քայլը զույգ չի լինում․ յուրաքանչյուրը նետում է մեկ զառ, մեծը գցողը սկսում է և խաղում հենց այդ երկու թիվը։ 15 խառը նետումից հինգը առաջին քայլում նոր կետ են գրավում, այսինքն՝ երկու քար են բերում դատարկ կետ։

Նետում	Անունը	Քայլ	Գրավված կետ
3-1	սե ու յեկ	8/5 6/5	5-րդ
4-2	չահար ու դու	8/4 6/4	4-րդ
5-3	փենջ ու սե	8/3 6/3	3-րդ
6-1	շեշ ու յեկ	13/7 8/7	7-րդ
6-4	շեշ ու չահար	8/2 6/2	2-րդ

Քար խփելը, բարը և կարճ նարդու մյուս կանոնները՝ կարճ նարդու կանոններ էջում։

Ունե՞ն նարդու քարերն անուններ

Ոչ։ Քարը (խաղաքարը) տախտակի վրա քայլող խաղաքարն է, յուրաքանչյուրն ունի 15 քար, և դրանք առանձին անուն չունեն։ Յեկ, դու, շեշ անունները զառի թվերինն են։ Քարերի, տախտակի և զառերի մասին՝ նարդու քարեր էջում, իսկ խաղն ինքը քայլ առ քայլ՝ ինչպես խաղալ նարդի էջում։

Եթե ուզում եք զառերն ինքներդ նետել, կայքում կարող եք խաղալ համակարգչի կամ ընկերոջ հետ։ Երկու խաղի բոլոր կանոնները՝ կանոններ էջում։