Нарды ойыны ережесі: ұзын нарды қадам бойынша, суреттермен
Нарды ойыны ережесі ұзын нардыда қысқа: әр ойыншының 15 тасы (шашкасы) бар, бәрі баста тұрады. Екі ойыншының тастары шеңбер бойымен бір бағытта, сағат тіліне қарсы жүреді және бірін-бірі ешқашан ұрмайды. Барлық тасты өз үйіңізге апарып, тақтадан қарсыластан бұрын шығару керек. Төменде әр ереже позиция сызбасымен берілген.
Сызбалардағы пункттер ақтар жағынан нөмірленген. Ақтардың басы — 24-пункт, үйі — 1–6-пункттер. Қаралардың басы — 12-пункт, үйі — 13–18-пункттер.
Нарды ойыны ережесі қысқаша
- Орналасу: 15 ақ тас 24-пунктте, 15 қара тас 12-пунктте тұрады. Бұл пункт — бас.
- Кім бастайды: әрқайсысы бір сүйек лақтырады, көп түсірген бірінші жүреді.
- Жүріс: әр сүйек — жеке жүріс. Дубль төрт рет жүріледі. Мүмкін жүрістен бас тартуға болмайды.
- Бас: бір жүрісте бастан бір тас алынады. Тек алғашқы жүрісте 6-6, 4-4 немесе 3-3 түссе — екі тас.
- Ұру жоқ: бір тастың өзі пунктті жабады, қарсылас оған тоқтай алмайды.
- Қоршау: алдында қарсыластың бірде-бір тасы болмаса, қатарынан алты пунктті алуға болмайды.
- Шығару: барлық 15 тас үйге жеткенде ғана басталады.
- Жеңіс: барлық тасын бірінші шығарған жеңеді. Қарапайым жеңіс — 1 ұпай, марс — 2 ұпай.
Әр ереже төменде сызбамен түсіндірілген.
Ұзын нардыда тастар қалай қойылады
15 ақ тастың бәрі 24-пунктке, 15 қара тастың бәрі 12-пунктке, диагональ бойынша қойылады. Бас деп осы пунктті айтады. Ақтар 24-пункттен 1-пунктке қарай жүреді. Қаралар 12-пункттен 1-пунктке қарай жүріп, 24-пунктке өтеді де, жолын 13-пунктте аяқтайды. Әр тастың үйге дейінгі жолы — толыққа жуық шеңбер: партия басында екі ойыншыда да 360 пиптен. Жинақта не болатыны және тақтаның бөліктері — нарды тастары, тақтасы және сүйектері бетінде.
Кім бірінші жүреді
Әрқайсысы бір сүйек лақтырады. Көп түсірген бірінші жүреді: ол екі сүйекті қайта лақтырып, алғашқы жүрісін жасайды. Сандар тең түссе, қайта лақтырады. Бұл лақтырыста теңдік 36 жағдайдың алтауында, яғни орта есеппен алты партияның бірінде түседі. Алғашқы жүрісте 21 түрлі лақтырыс болуы мүмкін.
Нарды ережесі бойынша тастар қалай жүреді
Әр сүйек — жеке жүріс. 5-3 түссе, бір таспен 5, екіншісімен 3 жүруге немесе аралық пунктке тоқтай алатын болса, бір таспен 8 жүруге болады. Жүрістен бас тартуға болмайды: екі сүйекті де жүруге болса, екеуі де жүріледі. Тек біреуі өтсе, үлкені жүріледі.
Ұзын нардыда тас ұрылмайды. Бір тастың өзі пунктті алып тұрады, қарсылас оған тоқтамайды. Өз пунктіңізге қанша тас болса да қоюға болады.
Дубль түссе не істеу керек
Дубль төрт рет жүріледі: 4-4 түссе, сізде төрт-төрт пункттен төрт жүріс бар. Дубль 36 лақтырыстың алтауында, шамамен алты лақтырыстың бірінде түседі. Төрт жүрістің бәрін жүруге болмаса, мүмкін болғанынша жүріледі.
Бастан неше тас алуға болады
Бір жүрісте бастан тек бір тас алуға болады. Бұл ереже дубльдерде де қолданылады: партия ортасында 6-6 түссе, бастан бір тас кетеді, қалған алтылар басқа тастармен жүріледі.
Ерекшелік — әр ойыншының алғашқы жүрісі. 6-6, 4-4 немесе 3-3 түссе, бүкіл жүрісті бір таспен жүру мүмкін емес: қарсыластың басы кедергі жасайды. Сондықтан бастан екі тас алуға болады. Мұндай лақтырыстар 36 жағдайдың үшеуінде, он екі алғашқы жүрістің бірінде түседі.
Ақтардың алғашқы жүрісінде әр дубль кезінде не болатыны төменде. Жүрістерді біздің ережелер бағдарламамыз есептеген: бұл — кеңес емес, рұқсат етілген барлық нұсқа.
| Дубль | Бастан алынатын тас | Рұқсат етілген жүрістер |
|---|---|---|
| 1-1 | 1 | 24/23/22/21/20 |
| 2-2 | 1 | 24/22/20/18/16 |
| 3-3 | 2 | 24/18 24/18 немесе 24/15 24/21 |
| 4-4 | 2 | 24/16 24/16 |
| 5-5 | 1 | 24/19/14/9/4 |
| 6-6 | 2 | 24/18 24/18, екі алты жүрілмей қалады |
5-5 түссе, екінші тасты алуға болмайды: бір тас төрт бестің бәрін жүреді, ерекшеліктің қажеті жоқ.
Қатарынан 6 пунктті алуға бола ма
Осы қоршаудың алдында қарсыластың бірде-бір тасы болмаса, қатарынан алты пунктті алуға болмайды. Мұндай қоршау қарсыластың оның артындағы барлық тасын қамап тастар еді. Қатарынан бес пунктті әрқашан алуға болады.
Қарсыластың кемінде бір тасы қоршаудың алдына өтісімен, қатарынан алты пунктті алуға болады.
Қатар қарсыластың жолы бойынша есептеледі. Сондықтан тақта бұрышы арқылы өтетін қоршау да есептеледі: қаралар үшін 3, 2, 1, 24, 23, 22-пункттер бірінен соң бірі келеді, және бірде-бір қара тас әрі қарай өтпейінше, ақтар олардың бәрін ала алмайды.
Жүріс болмаса
Түскен сандарға бірде-бір тасты жылжытуға болмаса, жүріс жойылады да, қарсылас лақтырады. Тек бір сүйек өтсе, сол жүріледі, ал екіншісі жойылады.
Тастарды қалай шығару керек
Тастарды тақтадан тек барлық 15 тас үйге жеткенде ғана шығаруға болады. Бір тас болса да әлі жолда болса, шығаруға болмайды.
- Сүйек сол нөмірлі пункттен тасты шығарады: төрт — 4-пункттен.
- Ол пунктте тас болмаса және жоғары пункттерде де болмаса, сүйек ең алыстағы тасты шығарады.
- Ол пунктте тас болмаса, ал жоғары пункттерде болса, сүйекпен үй ішінде жүреді.
- Шығарудың орнына үй ішінде қарапайым жүріс жасауға болады.
Кім жеңді және неше ұпай
Барлық 15 тасын бірінші шығарған жеңеді.
| Партия нәтижесі | Қашан | Ұпай |
|---|---|---|
| Қарапайым жеңіс | Қарсылас кемінде бір тас шығарған | 1 |
| Марс | Қарсылас бірде-бір тас шығармаған | 2 |
Ұзын нардыда кокс пен еселеу текшесі жоқ: олар тек қысқа нардыда болады. Марс қашан есептелетіні және одан қалай құтылуға болатыны — нардыдағы марс пен кокс мақаласында.
Тең ойын бола ма
Бізде тең ойын жоқ. Біреу соңғы тасын шығарысымен партия аяқталады, тіпті қарсыласқа бір сәтті лақтырыс қалған болса да. Кейбір клубтарда «соңғы лақтырыспен» ойнайды: бастаған ойыншы бірінші аяқтаса, екіншісі тағы бір рет лақтырады және бәрін шығарса, партияны тең аяқтайды. Бұл сайтта мұндай ереже жоқ.
Ұзын нарды қысқа нардыдан немен ерекшеленеді
Қысқа нардыда тастар тақтаға бөлініп қойылады, ойыншылар бір-біріне қарсы жүреді, жалғыз тасты ұруға болады, ал партия 3 ұпайлық кокспен аяқталуы мүмкін. Ұзын нардыда тас ұрылмайды, есесіне бас және қатарынан алты пунктке тыйым бар. Толығырақ — қысқа нарды ережесі мақаласында, екі ойын туралы қысқаша — ережелер бетінде.
Мүлде жаңадан бастасаңыз, нарды қалай ойнайды мақаласынан бастаңыз: онда алғашқы партия жүріс бойынша көрсетілген. Ережені ойын барысында есте сақтау оңай: сайт тыйым салынған жүрісті жасатпайды. Ережені білгеннен кейін партияны көбіне қателер шешеді: олар — нардыда қалай ұтуға болады мақаласында, ал қоршау, артқы тастар мен жарыс туралы — ұзын нарды стратегиясы мақаласында. Төмендегі батырмамен компьютермен партия бастаңыз немесе доспен не тірі қарсыластармен ұзын нарды онлайн ойнау туралы оқыңыз.