Нарды терминдері: ойыншы сөздігі тақтадағы мысалдармен
Нарды терминдері — ойыншылар тастарды (шашка, фишка), тақтаны, сүйектерді және жүрістерді атайтын сөздер: бас, үй, бар, куш, ду-шеш, блот, марс, кокс. Төменде олар бөлімдерге жиналған: ойын, тақта, сүйектер, жүрістер, партия нәтижесі. Әр сөздің өз мекенжайы бар: тізімнен бөлімді таңдаңыз немесе бет мекенжайына #kush, #bas, #mars қосыңыз.
- Ойын: нарды, ұзын, қысқа, backgammon, партия, матч.
- Тақта: тастар, пункт, ширек, үй, бас, бар, шығарылған тастардың орны.
- Сүйектер: лақтырыс, куш, гоша, ду-шеш, шеш-беш, пип.
- Жүрістер: бастан алу, қоршау, қатарынан алты, ұру, блот, бардан кіру, тастарды шығару, жарыс.
- Партия нәтижесі: оин, марс, үй марсы, кокс, еселеу текшесі.
Ойын қалай аталады: нарды, ұзын, қысқа, backgammon
Бір тақта, екі түрлі ойын. Сайтта «нарды» сөзі екеуін де білдіреді, ал әңгімеде көбіне ұзын нардыны айтады. Тоғызқұмалақ — басқа ойын, бұл сөздікте ол жоқ. Екі нардының ортақ жері мен айырмашылығы — ұзын және қысқа нарды айырмашылығы мақаласында.
| Термин | Нені білдіреді |
|---|---|
| Нарды | Екі адамға арналған ойын: 24 пункті бар тақта, әр ойыншыда 15 тас және екі сүйек. Екі түрі бар: ұзын және қысқа. |
| Ұзын нарды | 15 тастың бәрі бір пункттен, бастан бастайды. Екі ойыншы да бір бағытта жүреді, тас ұруға болмайды. Толық ережесі — ұзын нарды ережесі мақаласында. |
| Қысқа нарды | Тастар төрт пунктте тұрады, ойыншылар бір-біріне қарсы жүреді, жалғыз тасты ұруға болады. Ережесі — қысқа нарды ережесі мақаласында. |
| Backgammon (бэкгаммон) | Қысқа нардының халықаралық атауы. Ойын сол. |
| Партия | Бірінші лақтырыстан соңғы шығарылған тасқа дейінгі бір ойын. Жеңімпазға 1, 2 немесе 3 ұпай береді. |
| Матч | Келісілген ұпай санына дейін қатарынан бірнеше партия: мысалы, 5 немесе 7 ұпайға дейін. Партиялардың ұпайы қосылады. |
Нардыда бас деген не және тақта неден тұрады
Бас — ұзын нардыда партия басында 15 тасыңыздың бәрі тұратын пункт. Ақтарда бұл 24-пункт, қараларда 12-пункт, яғни тақтаның қарама-қарсы бұрышы. Бас тек ұзын нардыда бар: қысқа нардыда тастар басынан бастап тақтаға таралып қойылады.

| Термин | Нені білдіреді |
|---|---|
| Тас (шашка, фишка) | Әр ойыншының бір түсті 15 дөңгелек тасы. Жинақта неше тас бар және не үшін — нарды тастары мақаласында. |
| Пункт | Тақтадағы 24 үшбұрыштың бірі. Пункттер 1-ден 24-ке дейін нөмірленген, әр ойыншының нөмірлеуі өзінікі: оның 1-пункті — тастар жолындағы соңғы пункт. |
| Ширек | Қатарынан алты пункт. Тақтада төрт ширек бар: 1–6, 7–12, 13–18 және 19–24. |
| Үй | Тастарыңыздың жолындағы соңғы ширек. Ақтарда бұл 1–6-пункттер. Тастарды тек 15-інің бәрі үйде тұрғанда шығаруға болады. |
| Бас | Ұзын нардыда 15 тастың бәрі бастайтын пункт: ақтарда 24-пункт, қараларда 12-пункт. Бір жүрісте бастан бір тас алынады, бірінші жүрісте ерекшеліктер бар: бастан неше тас алуға болатыны — ұзын нарды ережесі бетінде. |
| Бар | Тақтаның ортасындағы, 6- және 7-пункттер арасындағы жолақ. Қысқа нардыда ұрылған тастар осында қойылады. Ұзын нардыда ол тақтаны екіге бөледі, болғаны сол. |
| Шығарылған тастардың орны (лоток) | Тақтаның жанындағы, шығарылған тастар қойылатын орын. Сайтта ол оң жақта салынған. |
Нардыда куш деген не және сүйектер қалай аталады
Сүйектер — екі ойын текшесі, орысша «зары» немесе «кости». Куш — екі сүйекте бірдей сан түскен лақтырыс: 3-3, 5-5, 6-6. Оны дубль немесе гоша деп те атайды. Куш түскенде екі емес, төрт жүріс жасайсыз: 5-5 түссе, бес пункттен төрт жүріс. 36 мүмкін лақтырыстың 6-уы куш, яғни орта есеппен алты лақтырыстың бірі.
Ұзын нардыдағы бірінші жүрісте куш — бөлек жағдай. 6-6, 4-4 және 3-3 түссе, бастан бір емес, екі тас алуға болады, қалған куштарда бір тас. Барлық нұсқасы — ұзын нарды ережесі мақаласында.
| Термин | Нені білдіреді |
|---|---|
| Сүйектер (зар, кубик) | Жақтарында 1-ден 6-ға дейін саны бар екі текше. Екеуі бірге лақтырылады, әр сүйек — бөлек жүріс. |
| Лақтырыс | Сүйектерге түскен екі сан, мысалы 6-5. Барлығы 36 нұсқа, сүйектерді ажыратпасаңыз, олардың 21-і әртүрлі. |
| Куш (дубль, гоша) | Екі сүйек бірдей сан көрсеткен лақтырыс. Төрт рет ойналады. Төрт жүрістің бәрін жасау мүмкін болмаса не істеу керегі — ұзын нарды ережесі бетіндегі дубль бөлімінде. |
| Ду-шеш | 6-6 кушы. Ең ұзын лақтырыс: алты пункттен төрт жүріс, 24 пип. |
| Шеш-беш | 6-5 лақтырысы. Бұл сөзбен нардының өзін де жиі атайды. |
| Пип | Сүйектегі бір нүкте — бір пип. Пип саны — барлық тастарыңыздың тақтадан шыққанға дейінгі қашықтықтарының қосындысы: ұзын партияның басында 360, қысқа партияның басында 167. Орташа лақтырыс 8,17 пип береді. |
Ду-шеш, шеш-беш және лақтырыстардың басқа атаулары
Көп ойыншы сүйектегі сандарды арнайы сөздермен атайды: ек (як) — 1, ду — 2, се — 3, чар (чахар, джахар) — 4, пендж (беш) — 5, шеш — 6. Лақтырыс екі сөзбен аталады, үлкен сан бірінші: шеш-беш — 6-5, шеш-чар — 6-4, пендж-у-се — 5-3. Куштардың өз атаулары бар: дубара — 2-2, ду-се — 3-3, дорт-чар — 4-4, ду-беш — 5-5, ду-шеш — 6-6. Жазылуы үстелден үстелге өзгереді: ду-шеш және душеш, чар және джахар. Ереже атаулардан өзгермейді, ал сайтта лақтырыстар сандармен көрсетіледі.
Бар, ұру және қоршау деген не: жүрістер туралы сөздер
Ұру тек қысқа нардыда бар: қарсыластың жалғыз тасы тұрған пунктке тұрсаңыз, ол барға кетеді және сіздің үйіңіз арқылы қайта кіруі керек. Ұзын нардыда тас ұрылмайды, есесіне онда қоршау маңызды: қарсылас өте алмайтын, қатарынан алынған пункттер.

| Термин | Нені білдіреді |
|---|---|
| Жүріс | Бір тасты бір сүйекке түскен санға жылжыту. Бір лақтырыста екі жүріс жасайсыз, кушта төрт. Екі сүйекті де ойнауға болса, екеуін де ойнау керек. |
| Бастан алу | Ұзын нардыда тасты бастан әкету. Бір жүрісте осылай бір тас кетеді. Тек бірінші жүрісте 6-6, 4-4 және 3-3 түссе — екі тас. |
| Жабық пункт | Сізге тұруға болмайтын пункт. Ұзын нардыда оны қарсыластың бір тасы да жабады, қысқа нардыда — екі және одан көп тас. |
| Қоршау (забор, блок) | Қарсылас жолындағы қатарынан алынған бірнеше пункт. Лақтырыс тек алынған пункттерге түссе, тастар олардан секіріп өте алмайды. |
| Қатарынан алты | Алты пункттен тұратын қоршау. Ұзын нардыда оның алдында қарсыластың кемінде бір тасы болмаса, оны қоюға болмайды: қатарынан 6 пунктті алуға бола ма — ұзын нарды ережесі бетінде. Қысқа нардыда әрқашан болады. |
| Ұру | Қысқа нардыда қарсыластың жалғыз тасы тұрған пунктке тұру. Ол барға кетеді. Қалай жұмыс істейтіні — қысқа нарды ережесі бетінде. |
| Блот | Қысқа нардыда пунктте жалғыз тұрған тас. Оны ұруға болады. Пунктте екі тас тұрса, олар қауіпсіз. |
| Бардан кіру | Ұрылған тас тақтаға қарсыластың үйі арқылы қайтады: бірлік оны шеткі пунктке қояды, алтылық — барға жақын пунктке. Ол барда тұрғанда басқа тастар жүре алмайды. |
| Тастарды шығару (выброс) | 15 тастың бәрі үйде тұрғанда тастарды тақтадан алу. Сүйек өз нөміріндегі пункттен тас шығарады; ол бос болса және одан алыс тас жоқ болса, ең алыс тасты шығарады. Толығырақ — ұзын нарды ережесі бетінде. |
| Жарыс (гонка) | Партияның соңы: қарсыластардың тастары бір-бірінен өтіп кеткен, енді бір-біріне кедергі бола алмайды. Пипі азырақ және лақтырыстары жақсырақ ойыншы жеңеді. |
Марс, үй марсы және кокс: не білдіреді және неше ұпай
Марс — жеңілген ойыншы бірде-бір тас шығармаған жеңіс. Ол 2 ұпай тұрады. Кокс тек қысқа нардыда болады: бұл марс, оның үстіне жеңілгеннің тасы барда немесе сіздің үйіңізде тұр, 3 ұпай. Үй марсы — жеңілген ойыншы тастарын үйге жинап та үлгермеген марс; сайтта оның бөлек бағасы жоқ. Барлық жағдай сызбалармен — нардыдағы марс пен кокс мақаласында.
| Термин | Нені білдіреді | Ұпай |
|---|---|---|
| Оин (қарапайым жеңіс) | Сіз 15 тастың бәрін шығардыңыз, ал қарсылас кемінде біреуін шығарып үлгерді. | 1 |
| Марс | Қарсылас бірде-бір тас шығармады. Екі ойында да бар. | 2 |
| Үй марсы | Қарсылас бірде-бір тас шығармады және тастарын үйге жинамады. Бізде марс ретінде есептеледі; үстел басында бағасын алдын ала келіседі. | 2 |
| Кокс | Тек қысқа нардыда: қарсылас бірде-бір тас шығармады, оның бір тасы барда немесе сіздің үйіңізде. | 3 |
| Еселеу текшесі | Қысқа нардыдағы 2, 4, 8, 16, 32 және 64 сандары бар текше. Ойыншы партияның құнын екі есе арттыруды ұсынады; қарсылас келіседі немесе беріледі. Нәтиже текшедегі санға көбейтіледі: қысқа нарды ережесі. | ×2 және одан көп |
| Берілу | Партияны жалғастырудан бас тарту. Еселеуден бас тарту да — берілу: қарсылас ағымдағы текше бойынша ұпай алады. | текше бойынша |
Партия неше ұпай беретіні және жеңімпаз қалай анықталатыны — ұзын нарды ережесі бетінде. Екі ойынның қысқаша ережесі — ережелер бетінде.
Бұл сөздерді ойында қайдан естуге болады
Сөздік бір партияда есте қалады. Төмендегі батырмамен компьютермен ойын бастаңыз: сайт қай пункттер жабық екенін өзі көрсетеді, пипті санайды және нәтиже терезесінде қарапайым жеңіс, марс немесе кокс болғанын жазады. Жаңадан бастасаңыз, алдымен нарды қалай ойнайды мақаласын оқыңыз: онда бірінші партия жүріспен талданған, және осы сөздіктің әр сөзі тақтада кездеседі. Ойынды жақсырақ ойнағыңыз келсе — нардыда қалай ұтуға болады.